Av. Mete ÇELİK
Akşam yemeğinde açılan konu çoğu evde aynı yere varıyor. Ebeveyn, haberlerde "15 yaş altına sosyal medya yasağı" başlığını görmüş. 13 yaşındaki çocuk, iki yıldır kullandığı hesabındaki fotoğrafların ne olacağını soruyor. Kardeşi 16 yaşında, o da "bana bir şey olmaz" diye rahat. Kimse tam olarak ne olacağını bilmiyor.
Düzenleme 1 Kasım 2026'da yürürlüğe giriyor. Ayrıntılar, ilk bakışta göründüğünden bazı yerlerde daha yumuşak, bazı yerlerde daha sert.
Hukuki dayanak kısaca
7578 sayılı Kanun'la 5651 sayılı İnternet Kanunu'nun ek 4. maddesine eklenen yedinci fıkra, sosyal ağ sağlayıcıların 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet veremeyeceğini söylüyor. Kanun 1 Mayıs 2026'da yayımlandı, yürürlüğü altı ay sonraya bırakıldı. Uygulamanın nasıl yapılacağı ise 10 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Yaş Doğrulama Yönetmeliği'nde düzenlendi.
Düzenlemenin madde madde dökümünü, ebeveyn araçları ve platformlara uygulanacak yaptırımlarla birlikte 15 yaş altı sosyal medya yasağı başlıklı yazımda yaptım. Burada ailelerin en çok sorduğu birkaç soruya odaklanacağım.
"Hesap 1 Kasım'da kapanacak mı?"
Hayır, hemen değil. 1 Kasım'dan itibaren 15 yaş altındaki bir çocuk yeni hesap açamayacak. Ama daha önce açılmış hesaplar için platformlara geçiş süresi tanındı: her mevcut hesap 31 Mart 2027'ye kadar en az bir kez yaş doğrulamasından geçirilecek. Doğrulamada 15 yaşını doldurmadığı anlaşılan çocuğun hesabı, kendisine bilgi verilerek kapatılacak.
Bu takvimin pratik bir sonucu var. Hesap kapatıldığında veriler, itiraz yoluna gidilmezse gecikmeksizin silinecek. 13 yaşındaki çocuğun iki yıllık fotoğraf arşivini saklamak istiyorsanız, platformun "verilerini indir" seçeneğini doğrulama talebi gelmeden kullanmanız akıllıca olur.
"Yaşı nasıl anlayacaklar? Kimliğimi mi isteyecekler?"
Yönetmeliğin en dikkat çeken yanı bu. Yaş, e-Devlet üzerinden üretilen bir "yaş doğrulama belirteci" ile kanıtlanacak. Kullanıcı e-Devlet'e girip belirteci oluşturuyor, platforma yüklüyor. Belirteç yalnızca iki bilgi taşıyor: kişi 15 yaşını doldurmuş mu, doldurmuşsa 18'i doldurmuş mu. Ad, T.C. kimlik numarası, kullanıcı adı gibi bilgiler belirtecin içinde yer almıyor ve platform bu belirteci yaş doğrulama dışında kullanamıyor.
Bu yüzden önümüzdeki aylarda bir platformun ya da "doğrulama hizmeti" adı altında herhangi bir sitenin sizden kimlik fotoğrafı veya T.C. kimlik numarası istemesi, şüpheyle karşılanması gereken bir durum. Kişisel verileriniz açısından da, dolandırıcılık riski açısından da.
"Benim hesabımı kullanırsa?"
Bu soru genellikle yarı şaka sorulur ama cevabı ciddidir. Yönetmelik, platformun hesap açıldıktan sonra da yaş kontrolünü sürdürmesini istiyor. Doğrulanmış bir hesabın yaş aralığına aykırı kullanıldığına dair makul şüphe doğarsa hesap askıya alınıyor ve yeniden belirteçle doğrulama isteniyor. Yani ebeveynin kendi adına doğruladığı hesabı 13 yaşındaki çocuğa vermesi, ebeveynin hesabının askıya alınmasıyla sonuçlanabilir.
Aileye ya da çocuğa doğrudan bir ceza yok. Yükümlülük de yaptırım da platforma ait. Uymayan platforma küresel cirosunun yüzde üçüne kadar idari para cezası, ardından reklam yasağı ve bant daraltma uygulanabiliyor.
16 yaşındaki kardeş için neler değişiyor?
"Bana bir şey olmaz" diyen 16 yaşındaki kardeş için de tablo eskisi gibi değil. 15 ile 18 yaş arasındaki kullanıcılar sosyal medyayı kullanmaya devam ediyor, ama "çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet" kurallarıyla:
· Hesap varsayılan olarak gizli; herkese açık yapılamıyor.
· Canlı yayın açılamıyor.
· Sonsuz kaydırmalı akış tasarımı kullanılamıyor.
· Çocuğun verileriyle kişiye özel reklam gösterilemiyor.
· Yalnızca takip ettiği hesaplar mesaj atabiliyor, hesap önerilerinde görünmüyor.
Bu kısıtlar özellikle küçük yaşta içerik üretip takipçi kitlesi oluşturmuş gençleri etkileyecek. Hesabın herkese açık olamaması ve canlı yayın yasağı, bu hesapların fiilen bir "üretici hesabı" olarak çalışmasını zorlaştırıyor. Reklam ve iş birliği gelirlerinin ebeveyn üzerinden yönetildiği ailelerde, sözleşmelerin bu yeni kurallara göre gözden geçirilmesi gerekebilir.
Hesap yanlışlıkla kapatılırsa
Otomatik sistemlerin hata yapacağı neredeyse kesin. Yönetmelik bu ihtimali öngörmüş: platformlar Türkçe, ücretsiz ve erişilebilir bir itiraz mekanizması kurmak zorunda. İtirazlar yalnızca otomatik sistemlerle değerlendirilemiyor, bir insanın incelemesi şart. İtiraz sonuçlanana kadar hesaptaki içerik ve veriler silinmiyor. Ret hâlinde Siber Güvenlik Başkanlığına şikâyet ve yargı yolu açık.
18 yaşını geçmiş bir yetişkinin hesabının "çocuk hesabı" sanılarak kısıtlanması ya da kapatılması, özellikle işini sosyal medya üzerinden yürütenler için ciddi bir zarar kalemi. Bu tür durumlarda itiraz sürecinin belgelenmesi ve gerekirse hukuki yola gidilmesi, bilişim hukuku alanında önümüzdeki dönemin yeni dosya türlerinden biri olacak gibi görünüyor.
Akşam yemeğine dönersek
13 yaşındaki çocuğun hesabı 1 Kasım sabahı kapanmayacak, ama en geç Mart 2027'ye kadar kapanacak. Fotoğraflarını şimdiden indirmek iyi bir fikir. 16 yaşındaki kardeş hesabını koruyacak, ama gizli hesap ve canlı yayın yasağıyla. Ebeveynler için asıl iş de platformların sunmak zorunda olduğu ebeveyn kontrol araçlarını, yani harcama onayını ve süre sınırını, gerçekten kurmak.
Çocukların dijital hayatına dair bu ilk ciddi düzenleme, uygulamada pürüzsüz işlemeyecek. Ama en azından kimin neyle yükümlü olduğu artık yazılı. Hesabı ele geçirilen, taklit edilen ya da haksız kapatılan kullanıcıların izleyeceği adımları ise sosyal medya hesabı ele geçirildiğinde yapılacaklar yazısında bulabilirsiniz.
Av. Mete Çelik, İstanbul Barosu'na kayıtlı olup Bakırköy merkezli çalışmaktadır; bilişim hukuku, kişisel veriler ve sosyal medya uyuşmazlıkları üzerine danışmanlık vermektedir.
