YENİ Parti Eskişehir Milletvekili İbrahim Arslan, Beylikova ve Sivrihisar’daki nadir toprak elementleri sahasını dört ayrı soru önergesiyle yeniden TBMM gündemine taşıdı. Enerji, Çevre, Dışişleri ile Tarım ve Orman Bakanlıklarına verilen önergelerle; acele kamulaştırmadan pilot üretime ve endüstriyel tesise, tarım ve su kaynaklarından çevresel risklere, yabancı ülkelerle yürütülen teknoloji görüşmelerinden mülkiyet hakkına kadar NTE dosyasının bütün boyutları Meclis denetimine taşındı.
Beylikova ve Sivrihisar sınırlarında bulunan nadir toprak elementleri sahası, pilot üretimden endüstriyel üretime geçiş hazırlıkları ve 258 taşınmazı kapsayan acele kamulaştırma kararıyla yeni bir aşamaya girdi.
Konuyu uzun süredir TBMM gündeminde tutan YENİ Parti Eskişehir Milletvekili İbrahim Arslan, son gelişmeler üzerine dört ayrı Bakanlığa kapsamlı soru önergeleri verdi.
Arslan; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına yatırım, üretim, endüstriyel tesis ve acele kamulaştırmayı; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ÇED, atık barajı ve çevresel-radyolojik riskleri; Tarım ve Orman Bakanlığına tarım ve mera alanları ile su kaynaklarını; Dışişleri Bakanlığına ise yabancı ülkelerle yürütülen teknoloji ve iş birliği görüşmelerini sordu.
NEDEN ACELE KAMULAŞTIRMA?
31 Ağustos’ta yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararıyla Beylikova ve Sivrihisar’da toplam 258 taşınmazın Eti Maden tarafından acele kamulaştırılmasına karar verilmişti.
Karar; açık ocak sahalarından pasa ve cevher stok alanlarına, bağlantı yollarından atık barajına, endüstriyel üretim tesislerinden altyapı alanlarına kadar geniş bir yatırım sahasını kapsıyor.
Arslan, 258 taşınmazın tamamında olağan kamulaştırma yerine neden acele kamulaştırmaya başvurulduğunu, kaç malik ve hak sahibinin etkilendiğini ve yurttaşların mülkiyet haklarının nasıl korunacağını Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına sordu.
PİLOT TESİSTE NE ÜRETİLDİ, ÜRETİLENLER NEREDE?
Beylikova’da 1.200 ton/yıl kapasiteli pilot tesisin ardından yaklaşık 570 bin ton/yıl cevher işleme kapasitesine sahip endüstriyel üretime geçilmesi hedefleniyor.
Arslan’ın daha önce verdiği soru önergesine Enerji Bakanlığı, pilot tesiste deneme üretimi amacıyla cevher çıkarıldığını bildirmiş; ancak açıkça sorulmasına rağmen kaç ton cevher çıkarıldığı ve işlendiği, hangi elementlerden ne miktarda ürün elde edildiği açıklanmamıştı.
Arslan, yeni önergesinde bu soruları yeniden gündeme getirerek pilot tesiste bugüne kadar ne üretildiğini ve üretilenlerin nerede olduğunu sordu.
Yatırım programındaki tabloyu da Bakanlığın önüne koyan Arslan, “NTO Üretim Tesisi ve Altyapı Projelendirme Etüdü” için 2025 yılında ayrılan 39 milyon TL ödeneğin neden kullanılmadığının, projenin bugün hangi aşamada bulunduğunun ve endüstriyel tesisin ne zaman hayata geçirileceğinin açıklanmasını istedi.
TARIM, SU, ATIK BARAJI VE TORYUM
Acele kamulaştırmanın yalnızca bir madencilik yatırımı olarak değerlendirilemeyeceğine dikkat çeken Arslan, dosyanın tarım ve çevre boyutlarını da ayrı önergelerle Meclis gündemine taşıdı.
Tarım ve Orman Bakanlığına 258 taşınmazın ne kadarının tarım arazisi ve mera olduğunu, kaç üreticinin etkileneceğini ve tesis için gerekli suyun hangi kaynaktan karşılanacağını soran Arslan; projenin yeraltı ve yüzey suları ile tarımsal sulamaya etkilerinin de açıklanmasını istedi.
Çevre Bakanlığına ise açık ocak, endüstriyel tesis ve atık barajının ÇED kapsamındaki durumunu soran Arslan, toryum ve diğer doğal radyoaktif maddelerden kaynaklanabilecek riskler ile atık barajının çevresel güvenliğinin nasıl sağlanacağını gündeme getirdi.
HANGİ ÜLKELERLE, HANGİ KOŞULLARDA GÖRÜŞÜLÜYOR?
Dosyanın bir diğer önemli başlığını ise uluslararası teknoloji görüşmeleri oluşturdu.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, NTE’lerin saflaştırılmasında ihtiyaç duyulan teknolojinin Türkiye’ye kazandırılması amacıyla farklı ülkelerle görüşmeler yürütüldüğünü açıklamıştı.
Arslan, Dışişleri Bakanlığına hangi ülkeler ve şirketlerle görüşüldüğünü; görüşmelerin teknoloji transferinin yanı sıra lisans, finansman, ortak yatırım, ürün alımı veya uzun vadeli tedarik anlaşmalarını içerip içermediğini sordu.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı görüşmelerde Beylikova NTE rezervlerinin veya kritik minerallerin gündeme gelip gelmediğinin de açıklanmasını isteyen Arslan, herhangi bir yabancı devlet veya şirkete üretim, ürün teslimi ya da alım garantisine ilişkin bir taahhütte bulunulup bulunulmadığını da Bakanlığın önüne koydu.
DIŞİŞLERİ’NE BEŞ ÖNERGE, TEK BİR CEVAP YOK
Arslan’ın Dışişleri Bakanlığına yönelik soruları ise yeni değil.
Beylikova NTE rezervlerinin uluslararası görüşmelere konu olup olmadığını aylar boyunca defalarca Meclis gündemine taşıyan Arslan’ın Dışişleri Bakanlığına verdiği beş ayrı soru önergesinin hiçbirine cevap verilmedi.
Arslan, aylar geçmesine ve sorularını defalarca yenilemesine rağmen Dışişleri Bakanlığının sessizliğini koruduğuna dikkat çekerek, son gelişmeler üzerine aynı konuları bir kez daha Bakanlığın önüne koydu.
YALNIZCA SORMADIK, ÇÖZÜMÜ DE MECLİS’E TAŞIDIK
Nadir toprak elementlerinin nasıl değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin Meclis çalışmaları da soru önergeleriyle sınırlı kalmadı.
Genel Başkanımız Özgür Özel ve Grup Başkanvekillerimizin ilk imzasıyla, aralarında benim de bulunduğum milletvekillerinin TBMM’ye sunduğu kanun teklifiyle; nadir toprak elementlerinin hammadde olarak yurt dışına satışının yasaklanması ve bu stratejik kaynakların devlet eliyle işletilmesi önerildi. Teklif halen TBMM komisyonunda bekliyor.
Beylikova rezervinin ve Türkiye’nin NTE politikalarının bütün yönleriyle araştırılması için de Meclis araştırması girişimlerinde bulunuldu. Konunun TBMM tarafından kapsamlı biçimde araştırılmasına yönelik girişimler ise iktidar çoğunluğu tarafından reddedildi
Arslan, gelinen noktayı şöyle değerlendirdi:
“Biz bugün ortaya çıkmış bir meseleden söz etmiyoruz. Yıllardır soruyoruz, araştırılsın diyoruz, çözüm için kanun teklifimizi ortaya koyuyoruz. Şimdi 258 taşınmazı kapsayan acele kamulaştırma kararıyla proje yeni bir aşamaya geçti. Biz de dört Bakanlığa verdiğimiz yeni önergelerle dosyanın hiçbir boyutunu açıkta bırakmadan Meclis denetimine taşıdık.”
ARSLAN: “MESELE MADENİN ÇIKARILIP ÇIKARILMAMASI DEĞİL”
Dört ayrı soru önergesini değerlendiren Arslan şunları söyledi:
“Beylikova’daki nadir toprak elementleri yalnız Eskişehir’in değil, Türkiye’nin stratejik bir zenginliğidir.
Bu kaynağın çıkarılmasına, işlenmesine ve ekonomiye kazandırılmasına karşı değiliz. Tam tersine; cevher olarak başka ülkelerin sanayisine gitmesini değil, Türkiye’de işlenmesini, ileri teknolojiye ve yüksek katma değere dönüşmesini istiyoruz.
Ancak geldiğimiz aşamada artık genel ifadelerle yetinemeyiz.
258 taşınmaz için acele kamulaştırma kararı alınmış; açık ocaktan atık barajına, endüstriyel tesisten altyapı alanlarına kadar geniş bir yatırım sahası ortaya konulmuştur. Bir yandan da endüstriyel üretim ve yabancı ülkelerle teknoloji görüşmeleri yürütülmektedir.
O halde millet adına soruyoruz:
Neden acele kamulaştırma? Pilot tesiste bugüne kadar ne üretildi, üretilenler nerede? Endüstriyel tesis ne zaman kurulacak? 2025’te ayrılan 39 milyon liralık ödenek neden kullanılmadı? Kamulaştırılan alanların ne kadarı tarım arazisi ve mera? Su nereden karşılanacak? Atık barajı ve toryum kaynaklı riskler nasıl yönetilecek? Hangi ülkeler ve şirketlerle, hangi koşullarda görüşülüyor?
Biz bu soruların tamamını, sorumluluk alanlarına göre dört ayrı Bakanlığın önüne koyduk.”
“MADENİMİZ STRATEJİKSE TOPRAĞIMIZ DA SUYUMUZ DA STRATEJİKTİR”
Arslan açıklamasını şöyle sürdürdü:
“Türkiye’nin stratejik madenlerini çıkarması, işlemesi ve yaratılan katma değeri kendi ülkesinde bırakması önemlidir ve gereklidir.
Ama stratejik maden diyerek çiftçinin toprağını, yurttaşın mülkiyet hakkını, su kaynaklarımızı ve çevreyi ikinci plana itemeyiz.
Yeraltındaki madenimiz stratejikse, toprağımız da suyumuz da stratejiktir. Türkiye’nin teknolojik bağımsızlığını savunurken Eskişehir’in toprağını, suyunu ve insanını da korumak zorundayız.
Beylikova’nın yeraltındaki zenginliği de yerüstündeki toprağı ve suyu da milletindir. Bu zenginliğin nasıl işletileceğini, hangi teknolojiyle işleneceğini, kimlerle iş birliği yapılacağını, ülkemize ve Eskişehir’e ne kazandıracağını bilmek milletin hakkıdır.
Dört Bakanlığa verdiğimiz soru önergeleriyle Beylikova NTE dosyasını yatırımından üretimine, mülkiyet hakkından tarım ve suya, çevresel etkilerinden uluslararası ilişkilere kadar bütün yönleriyle TBMM denetimine taşıdık.
