Ameliyat sabahı elinize tutuşturulan birkaç sayfalık form çoğu zaman okunmadan imzalanıyor. Oysa "aydınlatılmış onam" denen bu belge hem hastanın hem hekimin haklarını belirliyor. Üniversite hastanesi ve şehir hastanesiyle çevre illerden de hasta kabul eden Eskişehir'de en sık sorulan altı soruyu derledik.
1. Formu imzalamak zorunda mıyım?
Hayır. Acil durumlar dışında hiçbir tıbbi müdahale hastanın rızası olmadan yapılamıyor. Hasta tedaviyi reddedebiliyor, verdiği rızayı da müdahale başlamadan önce geri alabiliyor. Reddetmenin doğuracağı sonuçların da hastaya anlatılması gerekiyor.
2. Hekim bana neleri anlatmak zorunda?
Hasta Hakları Yönetmeliği başlıkları tek tek sayıyor: hastalığın olası sebepleri ve seyri, müdahalenin kim tarafından, nerede ve nasıl yapılacağı, tahmini süresi, diğer tanı ve tedavi seçenekleri, bunların fayda ve riskleri, olası komplikasyonlar ve müdahale reddedilirse ortaya çıkabilecek sonuçlar.
3. Formu ameliyat kapısında imzalamam yeterli mi?
Yönetmelik, acil durumlar dışında bilgilendirmenin hastaya makul bir süre tanınarak yapılmasını istiyor. Bilginin de hastanın anlayabileceği sade bir dille verilmesi gerekiyor. Anlamadığınız bir terim varsa sormak ve düşünmek için süre istemek hakkınız.
4. İmzaladıysam şikâyet hakkım biter mi?
Bitmez. Onam, anlatılan riskleri bilerek kabul ettiğinizi gösterir; hekimin özensiz davranmasına izin vermez. Yargıtay kararlarında, her hastaya aynı metnin verildiği matbu formlar tek başına yeterli sayılmıyor ve bilgilendirmenin gerçekten yapıldığını ispat yükü hekimde ve hastanede kabul ediliyor.
5. Bilgiyi kim alır, yakınlarım mı ben mi?
Kural olarak hastanın kendisi. Çocuklarda ve kısıtlılarda rızayı veli ya da vasi veriyor; ancak anlayabilecek durumdaki küçüğün de dinlenmesi gerekiyor. Hasta, sağlık durumu hakkında yakınlarına bilgi verilmesini istemeyebilir.
6. Formun ve dosyamın örneğini alabilir miyim?
Evet. Hasta, kendi sağlık kayıtlarını inceleyebilir ve örneğini isteyebilir. İmzaladığınız formun bir kopyasını ameliyattan önce almak, ileride doğabilecek bir uyuşmazlıkta neyin anlatıldığını gösteren ilk belge olur.
Soruları, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olan ve İzmir'de sağlık hukuku alanında çalışan Av. Yağmur Tahtasız yanıtladı. Yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Kaynak: Hasta Hakları Yönetmeliği m. 15, 16, 18, 24, 25; 1219 sayılı Kanun m. 70.
