Falih Rıfkı’ya göre “Atatürk sağlam bir kimse değildi”

Mustafa Kemal daha binbaşıyken göz ve böbrek hastalıkları başlamıştı. Trablus’tan ayrılışı da hastalık yüzündendi. Dönüşte Viyana’da muayene ve tedavi görmüştü. 1. Dünya savaşının sonunda Karlsbat’a gönderilmiş ve orada uzun bir süre tedavi devresi geçirmişti. 1919 da Samsun’a çıktığında da rahatsızdı böbrek sancısı çekiyordu. Oradan Havza’ya geçtiğinde böbrek ağrılarına iyi gelir diye kaplıcalara gitmişti. Hatta 1925 ve 1927 yıllarında iki defa enfarktüs geçirdiği kayıtlardadır. 1936 Kasım ayında bir zatürre başlangıcı geçirdi. Çeşitli zamanlarda doktorluğunu yapan Asım Arar Atatürk’ün karaciğerini saran hastalığın o yıllarda başladığını söyler. “Halinde bir başkalık olduğunu kabul etmemek mümkün değildi” diye yazmıştır.

1937’de karaciğer yetersizliğinin ilk belirtileriyle karşılaştı. Önce peryodik olarak sonra sık sık görülen burun kanamaları ve vücudunun muhtelif yerlerinde kaşıntılar kendini gösteriyordu. Ancak bu durum çevresindeki doktorlar tarafından nedense pek önemsenmedi. Buruna pamuk tamponu, kaşıntılara merhem sürmek gibi şeylerle yetinildi. 1937 sonbaharında Cumhurbaşkanlığı özel kalemi Sağlık Bakanlığına köşkte karınca baskını olduğunu ve Atatürk’ün bu böcekler tarafından ısırıldığını gayet hassas olan cildinin üzerinde ve yüzünde kaşınmalar olduğunu bildiren bir rapor gönderdi. Sağlık Bakanlığı müsteşarı verdiği cevapta; “Köşkün bazı yerlerinde karıncalar bulunduğunu bunların Çin’den Avrupa’ya geçen cinsten olduğunu” yazıyordu ama bu kaşıntıların bir karaciğer bozukluğundan ileri geldiği kimsenin aklına gelmiyordu.

Atatürk’ün sağlık durumundaki değişiklikler Falih Rıfkı Atay’ın da dikkatini çekmişti.

“Bilhassa 1937’den sonra asabi muvazenesinin gitgide bozulduğunu görüyorduk…….

Bu fiziksel çöküşün arkasından gelen bir depresyonun tipik belirtisidir”

Ş. Süreyya Aydemir şöyle yazmış;

“O günlerde ona –paşam söz senin değil artık bizimdir- diyecek şahsiyetlikte bir doktorun bulunmaması hazin bir talihsizlikti”

Falih Rıfkı Atay ise yıllar sonra şöyle yazar;

“Daima yanında bulunun hekimlerin neden bu belirtilere ve genel çöküntüye dikkat etmediklerini ve hepsini basit bir sebebe bağlayarak geçiştirdiklerini doğrusu hala anlayamıyorum”

Atatürk 1938’in Ocak ayında kaplıca sularından faydalanmak ümidiyle Yalova’ya gitti.. Kaplıca müdürü Jön Türklerden bu yana adı geçen biri olan Nihat Reşat (Belger’di) . Gidişinin ertesi günü şikâyetlerini Nihat Reşat Bey’e anlatır. Doktor muayene için izin ister.. Muayene yapılır ve kaşıntılarla karınca hikâyesinin asıl illetini bulur.

Karaciğeri hastadır; SİROZ!

Aralarında şöyle bir konuşma geçer;

-Doktor kaşıntının sebebini buldunuz mu?

-Evet efendim. Bu kaşıntının yemek ve içmekle ilgisi var.

-Buna emin misiniz?

-Efendim kanaatim kat’idir ve şüphenin gölgesi bile yoktur. Karaciğeriniz büyümüş ve biraz sertleşmiştir. Sebep budur…

-Şimdi ne yapacağız?

Etrafı teşhisi duyunca telaşlanır. Ankara’daki asıl doktoru iki yıldır teşhis koyamayan Prof.Neşet Ömer Beyi (İlderp) çağırırlar. Profesör hastayı muayene eder ve teşhisi doğrular.

Ruşen Eşref o günü şöyle betimlemiştir;

“Atatürk solgun ve sararmış masaya oturdu. Akşam sessiz ve neşesiz geçti. Herkes kendi işine bükülmüş ve büyük bir sırrın karanlığına gömülmüştü.”

“Dudakları güç oynuyordu. Şevk onun bahçesine son yapraklarını dökmüştü. O kadar güzel ince dudaklarının o kadar tatlı ve ısıtıcı gülüşü bir ıtır gibi uçmuştu.”

İlk günlerde tedavi onu rahatlatır. Mutlak istirahate ihtiyacı olduğu halde kalkar ve Bursa’ya gider. Tarih 2 Şubat 1938’dir. Merinos fabrikasının açılış balosuna katılacak ve yenilmediğini gösterecektir. Bu balo onun son balosudur. Bir gazeteci o baloyu şöyle anlatıyor;

“Büfeden genç bir askerin ölçülü adımlarıyla ayrıldı. Orkestra şefine ‘Sarı Zeybek!’ diye seslenerek Ödemiş ve Aydın efelerini bile hayran bırakacak bir zeybek oynamaya başladı. Bir kahramanlık ayinini andıran bu dansla ölüme meydan okuyordu. Saray erkânı onu dehşet içinde izlerken o, onların üzüntüsünde bir merhamet sezmiş ve kızmış gibi raksına bir kat daha şiddet verdiği görüldü. Tahtaya vuran dizlerinden çıkan sesler kafesinden kurtulmak isteyen bir aslanın kükreyişini andırıyordu” Balo sona erdiğinde salondan ayrılırken kapıda bekleyen arabalara bakmadan sokağa fırlar ve yürümeye başlar. Bursa’nın sabaha karşı esen o sert ve soğuk rüzgârına rağmen şehre doğru durmadan yürür. Bir yol kavşağına geldiğinde mukavemeti sona ermiş gibiydi. Arabaya biner yaver camları kapamaya çalışırken o mırıldanıyordu; “Ne güzel geceydi!”

Atatürk’ün sağlık durumu hakkında ilk konsültasyon 6 Mart 1938’de yapıldı. Hastalığın Karaciğerde olduğu bir kere daha teyit edildi ve içki yasağı konusu hatırlatıldı. O günden sonra ölümüne kadar bir damla dahi alkol almadı. Ancak hastalık artık çığırından çıkmıştı. Yine Mart ayı içinde Fransa’dan Dr.Fissenger davet edildi. Yalova’da ilk teşhisi koyan Dr. Nihat Reşat bey o güne kadar esaslı bir konsültasyon yapılmadığı kanaatindedir.

Ruşen Eşref Ünaydın “Atatürk’ün Hastalığı” kitabında Dr. Nihat Reşat Bey daha sonra İstanbul’a nakledilinceye kadar Atatürk’ü görme imkânı bulamadığını söyler. Oysa Dr Asım Arar ise konsültasyon heyetinin isimlerini sayarken Dr. Nihat Reşat’ın da ismini verir. Dr. Nihat Reşat hatırlarında böyle bir konsültasyondan hiç bahsetmediği gibi Dr. Frenger’in de Paris dönüşünde İstanbul’dan geçerken ilk teşhisi koyan doktor olarak kendisini görmediğini belirtir.

İlk koma hali 26 Eylül’de oldu. Gözlerini açtığında, “Bana ne oldu? Bana bir şey oldu,” diye sordu. Afet İnan’la yalnız kaldığında ise ona hafifçe, “Ölüm demek böyle olacak, kızım,” diye fısıldadı. Ağır hasta olmasına rağmen zihni hâlâ berraktı. 29 Ekim’de mutlaka Ankara’ya gitmek, özellikle de orduyu görmek istiyordu. Yapacağı konuşma için hazırlıklara başladı. Ankara Hipodromu’nda da hazırlıklar yapılmıştı; ancak çevresindekiler, sağlık durumu nedeniyle bu çabaların sonuçsuz kalacağını biliyordu.

9 Kasım’da ikinci kez komaya girdi ve bir daha uyanamadı. Doktorlarının ve arkadaşlarının başucundaki çabaları sonuç vermedi. Komaya girmeden kısa süre önce söylediği son söz, “Saat kaç?” oldu. Atatürk, 10 Kasım’da saat 09.05’te hayata veda etti.

“Yolculuklar vardır bitti sanılan yerde tekrar başlar” Ş. Süreyya Aydemir…

(Metin içinde Şevket Süreyya Aydemir’in “Tek Adam” ve Falih Rıfkı Atay’ın “Çankaya” kitaplarından alıntılar yapılmıştır)