Geçtiğimiz günlerde Eskişehir OSB Corvelle Kongre ve Toplantı Salonu'nda çok kıymetli bir çalıştay gerçekleşti: "Yapısal Reformlar Çalıştayı – Türkiye'nin Gücüne Eskişehir'in Katkısı." TÜRKONFED'in Yapısal Reformlar Komisyonu, MARSİFED ve ESİAD'ın ev sahipliğinde, Daha İyi Yargı Derneği'nin desteğiyle düzenlenen bu buluşma, aslında hepimizin bildiği ama dile getirmekten kaçındığı gerçekleri beş ayrı masada, tek tek, sabırla ve samimiyetle ortaya koydu.

EKONOMİ Gazetesi Yayın Kurulu Başkanı Şeref Oğuz’un kendine has keskin zekâsı ve esprili moderatörlüğünde gerçekleşen çalıştayda, Ankara’dan ya da kamudan bir şeyler bekleme kolaycılığına kaçılmadı. Masalara oturan sanayiciler, akademisyenler, gençler ve sivil toplum temsilcileri; "TCDD gelsin bize demir yolu döşesin" demek yerine, Eskişehir’in kendi sorumluluk alanında neleri değiştirmesi gerektiğini tartıştı.

Burada özellikle bir ismin altını çizmek gerekiyor: ESİAD Yönetim Kurulu Başkanı Kenan Işık. Böylesi kapsamlı, çok paydaşlı ve şehrin geleceğine doğrudan dokunan bir çalıştaya ev sahipliği yapmak, kolay bir iş değil. Kenan Işık ve ekibi, sadece salon tahsis etmekle kalmadı; şehrin farklı kesimlerini aynı masada buluşturma, konuşma kültürünü tesis etme ve "birlikte düşünme" iradesini ortaya koyma noktasında gerçek bir liderlik sergiledi. Bu vesileyle kendisine ve ESİAD camiasına Eskişehir adına teşekkür etmek boynumuzun borcu.

Aynaya bakmak

Bu çalıştayın Eskişehir'e en büyük katkısı, şehre bir ayna tutması oldu. Hepimiz Eskişehir'in üç üniversitesiyle, güçlü sanayisiyle, genç nüfusuyla ne kadar şanslı bir şehir olduğunu biliyoruz. Ama bu potansiyeli neden tam olarak ekonomiye dönüştüremediğimizi bu kadar net, bu kadar veriye dayalı ve bu kadar cesurca ortaya koyan bir buluşma uzun zamandır olmamıştı.

Çalıştayın katkısını üç başlıkta özetlemek mümkün:

“Birincisi, sorunları isimlendirdi.”
Akademik Ar-Ge çıktılarının ticarileşememesi, nitelikli personel eksikliği, üniversite-sanayi arasındaki hız ve dil uyumsuzluğu, aile şirketlerindeki kuşak çatışması, domatesini satacak yer bulamadığı için çöpe döken çiftçi, havalimanının yurt içi uçuşlara kapalı olması, borun ham hâliyle ihraç edilmesi… Bunlar artık kulaktan kulağa aktarılan söylentiler değil, beş masanın ortak tespiti olarak kayda geçti. Sorunu isimlendirmek, çözümün ilk adımıdır.

“İkincisi, ortak akıl üretti.”
Beş ayrı masada, farklı sektörlerden, farklı kuşaklardan, farklı kurumlardan insanlar bir araya geldi. Çin Mucizesi Eskişehir’e ne söylüyor? Çalıştayın en akılda kalıcı anı ise Şeref Oğuz’un masalardan çıkan bu dağınık enerjiyi tek bir matematik formülüyle özetlediği andı. Şöyle dedi Oğuz: "Eskişehir’de 2 ve 5 büyüklüğünde iki şirketimiz olsun. 30 yıl boyunca ayrı ayrı çalışırlarsa $2^3 + 5^3 = 133$ birimlik bir büyüklüğe ulaşırlar. Ama güçlerini birleştirip 7 büyüklüğünde tek bir yapı olurlarsa, 30 yıl sonra $7^3 = 343$ birimlik bir değere çıkarlar. İşte Çin mucizesinin sırrı budur."

Eskişehir'in kabiliyetleri var ama bunları bütünleştirme ve ölçeklendirme eşiğine yeni gelmiş. Bu çalıştay, o bütünleşmenin ilk ciddi adımı oldu.

“Üçüncüsü, somut önerileri karar vericilere taşıyacak bir mekanizma kurdu.”
Çalıştayın çıktıları "Türkiye İş Dünyası Yapısal Reformlar ve Politika Önerileri" raporu olarak yayınlanacak ve ilgili karar verici mercilere iletilecek. Yani bu buluşma, "konuştuk, dağıldık" türünden bir toplantı değil; çıktısı takip edilecek, raporuyla kamuoyuna duyurulacak, Ekonomi Gazetesi'nde basılı olarak yayımlanacak bir sürecin parçası.

Beş masada aynı hikâye: muazzam potansiyel, zincire vurulmuş üretim

Birinci masada girişimcilik ve üniversite-sanayi iş birliği masaya yatırıldı. Akademi, Ar-Ge projeleri üretiyor; ancak bu çıktılar ticari ürüne dönüşmediği için ekonomik katkıya dönüşmüyor. Üniversite sanayinin hızına yetişemiyor, sanayici ise akademinin derinlemesine çalışmasını beklerken sabırsızlanıyor. Masanın en çarpıcı tespiti ise şuydu: "Üniversite tarafı sanayiden gelen problemlerin daha nitelikli olmasını bekliyor."

İkinci masada genç nüfus ve insan kaynağı konuşuldu. Eskişehir'in en büyük zenginliği genç ve dinamik nüfusu. Ancak bu gençliğin önündeki en büyük engel "dijital okuryazarlık" eksikliği. Masadan çıkan en çarpıcı cümle ise şuydu: "Biz bir şeyler yapıyoruz ama iletişim çağında olmamıza rağmen yaptıklarımız konusunda farkındalık yaratamıyoruz."

Üçüncü masa, yüksek katma değerli üretim ve rekabetçiliği ele aldı. Maliyetler, vergi yükleri ve teşviklere erişimdeki zorluklar, firmaların büyük ölçekli rakipleriyle aynı kulvarda koşmasını engelliyor. En önemli tespit ise aile şirketlerindeki kuşak çatışmasıydı. Bir diğer çarpıcı nokta ise yıllarca eğitilip yetiştirilen personelin, yerel şartları beğenmediği için şehir dışına kaptırılması ya da ayrılıp kendi yan sanayisini kurarak rakip olması.

Dördüncü masanın gündemi, gelişen sanayi ile şehir entegrasyonu için öncelikli yatırımlardı. Üniversite eğitim müfredatının sanayinin ihtiyaçlarını karşılamaması, lojistik köy yatırımının bir türlü hayata geçememesi, termal turizmde Kütahya ve Afyon'un gerisinde kalınması, havalimanının yurt içi uçuşlara kapalı olması, nadir toprak elementlerinin işlenememesi, sanayide kadın istihdamının yetersizliği ve tarım potansiyelinin işlenememesi… En acı örnek ise şuydu: "Eskişehir'de bir domates üreticisinin ürününü satacak yer bulamadığı için çöpe döktüğüne şahit oldum."

Beşinci masa ise yaratıcı sektörlere odaklandı. Dünya bor rezervinin yüzde 70'i Türkiye'de, bunun yüzde 60'ı Eskişehir bölgesinde. Ancak bu madenleri işlemeden, ham hâliyle ihraç ettiğimiz için ekonomik potansiyelden yeterince faydalanamıyoruz. Ayrıca ciddi bir koordinasyon ve birlikte çalışma eksikliği var.

Peki ne yapmalı?

İkinci oturumda masalar somut önerilerini sıraladı. Üniversitelerin yüksek lisans ve doktora programlarına ek kontenjan verilmesi, aile şirketlerinin sürdürülebilirliği için üniversitelerin sosyoloji ve İİBF fakültelerinin saha araştırmaları yapması, sanayici ve girişimcilerin ortak girişim yapılarını hayata geçirebilmeleri için kolaylaştırıcı mekanizmalar oluşturulması, yüksek lisans ve doktora tezlerinin doğrudan sanayinin mevcut problemlerini çözmeye yönelik konulardan seçilmesi, sanayicilerin ihtiyaçlarının tespit edilip toplanacağı dijital bir problem havuzu kurulması, akademisyenlerin yarı zamanlı olarak fabrikaların içinde yer alması için teşvik mekanizmaları geliştirilmesi…

Bu önerilerin hepsi değerli, hepsi uygulanabilir. Ancak hepsinin ortak bir ön koşulu var: Eskişehir'in birbirinden haberdar olması, ortak akılla hareket etmesi ve "ben" değil "biz" demeyi öğrenmesi.

Bu çalıştay, Eskişehir'in kendi potansiyelini fark etmesi ve bunu harekete geçirmek için ne yapması gerektiğini görmesi açısından çok kıymetliydi. TÜRKONFED Yapısal Reformlar Komisyonu Başkanı Av. Mehmet Gün'ün ifadesiyle, 2026'nın "yapısal reformlar yılı" ilan edilmesi, konunun önemini gösteriyor.

Ama bu tür buluşmaların arkasında emek veren isimleri anmadan geçmek olmaz. ESİAD Yönetim Kurulu Başkanı Kenan Işık'a, ev sahipliği ve vizyoner liderliği için bir kez daha teşekkür ediyoruz. Eskişehir'in geleceğine dair söz söyleyen herkesin, bu tür platformları sahiplenmesi ve çoğaltması gerekiyor. Çünkü Eskişehir'in gücü, Türkiye'nin gücüne ancak birlikte katkı sunabilir.

Ve o Eskişehir'de, domatesini çöpe döken çiftçi de olmayacak, hologramla Hindistan'a görüntü gönderen genç de… Yeter ki kendi içimizde konuşmayı, birbirimizden haberdar olmayı ve ortak akılla hareket etmeyi öğrenelim. Kenan Işık ve ESİAD'ın bu yolda attığı adım, tam da bunun için kıymetli.

Eskişehir'in gücü, Türkiye'nin gücüne katkı sunacaksa, bu ancak birlikte olursa mümkün.